طرح تقویم گرده

گرده گیاهان یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد آلرژی‌های رو به ازدیاد تنفسی و در زمره مشکلات جدی بهداشت جهانی است که با کنترل یا مدیریت تماس با این ذرات می‌توان بر کیفیت زندگی بیماران تأثیر بسزایی گذاشت. تقریباً نیمی از درآمد خانواده‌های ایرانی با فرزندان مبتلا به آلرژی، صرف هزینه‌های درمان کودک می‌شود. در شهر ۲۸۰ هزار نفری کاشان حدود ده هزار بیمار آسم و آلرژی وجود دارد. کنترل، تشخیص و درمان موثر این بیماری مستلزم دسترسی به داروهای تخصصی و بومی است که تاکنون در ایران تولید نشده و تولید آن نیازمند پژوهش‌های میان رشته‌ای جامع و گسترده است. مؤسسه‌ مطالعات پیشرفته‌ سعیدی در چارچوب اهداف و راهبردهای خود از سال ۱۳۹۵ تحقیقات و فعالیت در این زمینه را آغاز کرد.

بیش از دو دهه است که تهیه تقویم گرده، به منظور شناسایی گیاهان آلرژی‌زایشان، و با توجه به گسترش آنها، و با هدف مدیریت اجتناب از تماس، برای شهرهای بزرگ جهان در دست اجراست. در ایران نیز مطالعاتی در تهران و سنندج توسط متخصصان صورت‌گرفته و با توجه به شیوع، استعداد‌های گردشگری، و وجود تنوع اقلیمی (کوهپایه، کوهستانی و کویری)، این بررسی برای منطقه کاشان اولین گام در برنامه پژوهشی گرده‌ گیاهان و آلرژی است.

مطالعه مکان زندگی بیماران، زمان بروز حساسیت‌ها، پوشش گیاهی غالب، نمونه‌برداری و شناسایی گرده‌ها در هر سه اقلیم کاشان بزرگ در دستور کار است. یکی از هدف‌های اولیه طرح اصلاح فضای سبز شهری، آگاهی‌رسانی به عموم و گردشگران، بهبودِ کنترل، پیشگیری، درمان، ارتقای کیفیت زندگی، و کاهش هزینه‌های ملی درمانی است.

در این مرحله نمونه‌ گرده‌های موجود در هوا را از دانشگاه کاشان و ۶ محل از منطقه کاشانِ بزرگ، شامل ۲ منطقه کوهستانی، ۲ منطقه شهری و ۲ منطقه کویری طی یک سال به صورت هفتگی تا ماهیانه جمع‌آوری و پس از حذف ضایعات گیاهی، جداسازی لیپید دیواره و رنگین سازی گرده اقدام به تهیه لام، شناسایی و شمارش با میکروسکوپ می‌شود.

در عین حال نمونه‌ای از گرده درخت نارون که آلرژی زاست و در هر سه منطقه کاشان به فراوانی یافت می‌شود تهیه شد که به منظور شناسایی و جداسازی آلرژن‌ها در مرحله بررسی است. در این کار، ابتدا از گرده مورد نظر عصاره‌گیری می‌شود و سپس آزمون کمّیِ پروتئین (بردفورد) و آزمون کیفی پروتئین (SDS-PAGE) روی آن انجام می‌شود. در ادامه با استفاده از آزمون ایمونوبلات آلرژن‌های اصلی شناسایی و در نهایت با استفاده از کروماتوگرافی و فیلتراسیون ژلی اقدام به جداسازی آلرژن‌ها می‌شود. این مطالعات بسیار دقیق، زمانبر و پرهزینه است و کسب دانش فنی گسترده‌ و همکاری‌های بین‌المللی بین‌رشته‌ای برای موفقیت در آن، ضرورت دارد. در نهایت این مطالعات با هدف تولید داروهای مؤثر بومی به همه گرده‌های آلرژی‌زای در حال شناسایی منطقه تعمیم داده می‌شود.

این طرح در حال حاضر با یک مطالعه بین‌المللی تحت نظارت دکتر محمدرضا مزدیان‌فرد از دانشکده مهندسی دانشگاه کاشان، دکتر مرضیه حیدرزاده از دانشگاه علوم پزشکی کاشان، دکتر مصطفی معین از مرکز تحقیات ایمونولوژی، آسم و آلرژی دانشگاه علوم پزشکی تهران، دکتر مرتضی جمالی از مؤسسه مدیترانه، محیط زیست وتنوع زیستی فرانسه، دکتر حسین بتولی از باغ گیاه شناسی کاشان و دکتر امید رعنایی از مرکز تحقیقات پروتئین دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در منطقه کاشان در حال اجراست که فاز اول آن از تیر ماه سال ۱۳۹۵ جهت شناسایی گرده‌های موجود در جو کاشان به مدت یکسال انجام شد.